Creativiteit: bewust buiten de lijntjes kleuren!

Iedereen kent ze wel, de creatievelingen. Het zijn de mensen die met nieuwe ideeën komen en slimme of handige oplossingen zien. Ze stellen eerst de vraag ‘waarom doen we het eigenlijk zo?’ En vervolgens zeggen ze: ‘want zus of zo zou het veel gemakkelijker en leuker kunnen’. Ze komen dan met iets dat nog niet eerder bedacht was. Soms krijgen ze alle lof toegezwaaid, zoals onlangs Esther Bakker, één van onze artsen. Zij heeft een manier bedacht om op een heel eenvoudige, hygiënische en effectieve manier de urine te controleren bij mensen met bijvoorbeeld een zwaar verstandelijke handicap of diepe dementie (‘pee en see’).

Maar ook kan zo’n creatieveling met ideeën komen die de dagelijkse routine in rep en roer brengen. Met name bij de mensen die hun houvast vinden in de regels, en die creativiteit dus niet trekken. Want regels zijn er niet voor niets, is hun redenering. En zij hebben natuurlijk gelijk, maar die creatieve regelsnellers ook. Uit onderzoek blijkt dat regels weliswaar incidenten helpen te voorkomen, maar een teveel aan regels heeft het tegenovergestelde effect. Het blijkt dat er in een omgeving met veel regels zelfs meer incidenten zijn dan op plekken waar nauwelijks regels gelden. Hoe dat komt kunnen de onderzoekers niet met zekerheid zeggen, maar ze vermoeden dat het te maken heeft met het feit dat een overmaat aan regels leidt tot handelen volgens de regels en het zelf nadenken blokkeert. Want, zo redeneert men blijkbaar, als je handelt volgens de regels, kun je in ieder geval niet verantwoordelijk gesteld worden als er iets mis gaat. Klinkt me niet vreemd in de oren, moet ik eerlijk zeggen.

Hoe het ook zij, creatieve mensen appelleren dus wel aan iets. Ze zijn bovendien vaak vasthoudend, omdat ze geloven in wat ze bedacht of gemaakt hebben. Onlangs verkondigde onze demissionair minister-president nog dat de huidige crisis ook creativiteit losmaakt bij mensen. Dit wordt onderschreven door ene mijnheer Merton, bekend onderzoeker, die aantoonde dat mensen heel verschillend reageren in dergelijke situaties. Er zijn er die het allemaal over zich heen laten komen en de situatie ontkennen. Anderen gaan bij de pakken neer zitten. Daarnaast zijn er ook mensen die in verzet komen en boos worden op alles en iedereen (zie de Grieken). Maar er zijn er ook, en daar doelde Rutten ongetwijfeld op, die op zoek gaan naar nieuwe oplossingen. En dat zijn de creatievelingen.

Opvallend is ook dat daar waar het zoeken naar creatieve oplossingen de norm is, vaak een gezonde competitie tussen collega’s ontstaat. De meest succesvolle organisaties bestaan uit mensen die een vorm van constructieve ontevredenheid hebben met hun omgeving, met de mogelijkheden, met het werk, noem maar op. En dus niet vanzelfsprekend accepteren dat het gaat zoals het gaat. Ze zijn (on)bewust op zoek naar wat anders en beter kan. En hebben daar lol in. Die organisaties trainen hun mensen ook in het zoeken van creatieve oplossingen. Niet in je eentje, maar met elkaar. Samen en met de wil om elkaar te helpen lukt het hen creatieve oplossingen te verzinnen en uit te voeren.

Bij een aantal teams van Siza is zo’n creativiteitsspiraal ontstaan. Zoals op De Wambeek in Velp, of in Rijkerswoerd in Arnhem. Vele ideeën worden daar niet alleen bedacht, maar ook in praktijk gebracht, zoals de was- en strijkservice door mensen met een verstandelijke handicap. Of Siza Contact, een internetomgeving voor mensen met een verstandelijke handicap, gerund door mensen met een lichamelijke handicap. Slechts twee van de vele voorbeelden binnen Siza.

Creativiteit kan zover gaan dat er ook zoiets als serendipiteit ontstaat: dat is een ingewikkeld woord dat aangeeft dat je iets anders ontdekt hebt dan waar je naar op zoek was. Dat hoeft dan totaal niets te maken hebben met het vraagstuk waarvoor je een oplossing aan ‘t zoeken was. Het lijkt dan of je toevallig iets vindt, maar dat is niet helemaal waar. Het is meer het zien van iets waar je niet naar op zoek was. Zo is bijvoorbeeld de penecilline ontdekt, omdat een chemicus die zocht naar een bepaald
medicijn zijn chemische schoteltjes niet opgeruimd had. Toen hij na een paar dagen weer op zijn lab kwam, zag hij dat bepaalde schimmels bacterieën verwijderden op het vuile schoteltje.

Het is eigenlijk een bijzondere gave om nuttige combinaties te maken van observaties van gebeurtenissen die op zichzelf weinigzeggend zijn. Zo zijn de theezakjes uitgevonden omdat tinnen blikjes te duur werden. De theehandelaar stuurde de theemonsters daarom in kleine zijden zakjes naar zijn klanten. Deze hadden niet begrepen dat ze de thee eerst uit het zakje moesten halen. Je vindt dus iets uit, waar je niet naar op zoek was. Ene Pek van Andel omschreef dit als het zoeken naar een
speld in een hooiberg, en eruit rollen met een boerenmeid.

Ook in onze dagelijkse praktijk is het de kunst om van ogenschijnlijk niet samenhangende zaken nieuwe combinaties te maken. Door het leggen van contacten in de buurt, ontstaan de ideeën bijna vanzelf. En dan is het slechts nog de vraag hoe je het kunt organiseren. Zo sprak ik laatst een collega van SizaWerk die vertelde dat hij een oude vriend tegen het lijf was gelopen. Die vriend bleek hoofd van een school te zijn en vertelde dat hij zich door de terugloop van leerlingen geen conciërge meer kon veroorloven. Toevallig had onze collega net die ochtend een gesprek gehad met een cliënt die nu op het activiteitencentrum werkte, en graag iets anders wilde. De combinatie was snel gemaakt. Die ochtend was hij niet opgestaan met de oplossing, maar die ontstond door de combinatie van ogenschijnlijk toevallige gebeurtenissen.

Creatieve oplossingen kun je dus oproepen en creativiteit kun je leren. Als je er maar voor open staat. Daarom: kleur niet altijd binnen de lijntjes maar zoek je kansen op!

 

Rendertime:0.365seconds(Logging enabled)